แพ็กเกจและเครต
ส่วนประกอบแรกของระบบมอดูลที่เราจะมาเรียนรู้กันคือ แพ็กเกจ (packages) และเครต (crates)
เครต (crate) คือหน่วยโค้ดที่เล็กที่สุดที่คอมไพเลอร์ Rust จะหยิบขึ้นมาประมวลผลในคราวเดียว แม้ว่าคุณจะสั่งรัน rustc โดยตรงแทนที่จะใช้ cargo และส่งไฟล์ซอร์สโค้ดไปเพียงไฟล์เดียว (เหมือนที่เราเคยทำในหัวข้อ “พื้นฐานของโปรแกรม Rust” ในบทที่ 1) ตัวคอมไพเลอร์ก็ยังถือว่าไฟล์เดี่ยวนั้นคือเครตหนึ่งตัว โดยเครตสามารถบรรจุมอดูล (modules) ต่างๆ ไว้ภายในได้ และมอดูลเหล่านั้นก็อาจถูกแยกไปนิยามไว้ในไฟล์อื่นๆ ที่จะถูกคอมไพล์รวมเข้ากับตัวเครต ดังที่เราจะได้เห็นกันในหัวข้อต่อๆ ไป
เครตสามารถแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ ได้แก่: เครตไบนารี (binary crate) หรือเครตไลบรารี (library crate)
เครตไบนารี คือโปรแกรมที่คุณสามารถคอมไพล์ออกมาเป็นไฟล์รันได้ (executable binary) เพื่อนำไปสั่งรัน เช่น โปรแกรมบรรทัดคำสั่ง (CLI) หรือโปรแกรมเซิร์ฟเวอร์ โดยเครตไบนารีแต่ละตัวจะต้องมีฟังก์ชันชื่อ main เสมอ เพื่อกำหนดจุดเริ่มต้นการทำงานเมื่อไฟล์รันได้เริ่มทำงาน ซึ่งเครตทั้งหมดที่เราได้สร้างขึ้นมาจนถึงจุดนี้ล้วนเป็นเครตไบนารีทั้งสิ้น
ในทางกลับกัน เครตไลบรารี จะไม่มีฟังก์ชัน main และไม่สามารถคอมไพล์ออกมาเป็นไฟล์รันได้โดยตรง แต่จะถูกสร้างขึ้นเพื่อนิยามฟังก์ชันการทำงานต่างๆ โดยมีเป้าหมายเพื่อนำไปแบ่งปันและเรียกใช้งานร่วมกับโปรเจกต์อื่นๆ ตัวอย่างเช่น เครต rand ที่เรานำมาใช้ใน บทที่ 2 ซึ่งทำหน้าที่ช่วยสุ่มตัวเลข โดยส่วนใหญ่แล้ว เมื่อชาว Rustacean พูดคำว่า “เครต” มักจะหมายถึงเครตไลบรารี และมักใช้คำว่า “เครต” ในความหมายเดียวกับคำว่า “ไลบรารี” ในการเขียนโปรแกรมทั่วไป
รากของเครต (crate root) คือไฟล์ซอร์สโค้ดตั้งต้นที่คอมไพเลอร์ Rust จะเริ่มอ่านเป็นจุดแรก และทำหน้าที่เป็นมอดูลราก (root module) ของเครตของคุณ (เราจะอธิบายเรื่องมอดูลอย่างละเอียดในหัวข้อ “ควบคุมสโคปและความเป็นส่วนตัวด้วยมอดูล”)
แพ็กเกจ (package) คือชุดของเครตตั้งแต่หนึ่งตัวขึ้นไปที่รวมกลุ่มกันเพื่อส่งมอบชุดฟังก์ชันการทำงานบางอย่าง โดยแพ็กเกจจะประกอบด้วยไฟล์ Cargo.toml ซึ่งทำหน้าที่อธิบายวิธีการบิลด์เครตเหล่านั้น ในความเป็นจริงแล้ว ตัว Cargo เองก็เป็นแพ็กเกจหนึ่งที่บรรจุเครตไบนารีสำหรับเครื่องมือบรรทัดคำสั่งที่คุณใช้สั่งบิลด์โค้ด และในแพ็กเกจ Cargo ก็ยังมีเครตไลบรารีที่เครตไบนารีตัวนั้นต้องพึ่งพาอยู่อีกด้วย ซึ่งโปรเจกต์อื่นๆ ก็สามารถเรียกใช้เครตไลบรารีของ Cargo เพื่อนำตรรกะการทำงานแบบเดียวกับที่เครื่องมือ Cargo ใช้ไปต่อยอดได้เช่นกัน
แพ็กเกจหนึ่งแพ็กเกจสามารถมีเครตไบนารีกี่ตัวก็ได้ตามต้องการ แต่จะมีเครตไลบรารีได้มากที่สุดเพียง 1 ตัวเท่านั้น และทุกแพ็กเกจจะต้องมีเครตอย่างน้อย 1 ตัวเสมอ ไม่ว่าจะเป็นเครตไลบรารีหรือเครตไบนารีก็ตาม
ลองมาดูสิ่งที่จะเกิดขึ้นเมื่อเราสร้างแพ็กเกจใหม่ขึ้นมา เริ่มแรก ให้เราป้อนคำสั่ง cargo new my-project:
$ cargo new my-project
Created binary (application) `my-project` package
$ ls my-project
Cargo.toml
src
$ ls my-project/src
main.rs
หลังจากเรารันคำสั่ง cargo new my-project แล้ว เราลองใช้คำสั่ง ls เพื่อดูสิ่งที่ Cargo สร้างขึ้นมาให้ ในไดเรกทอรี my-project จะมีไฟล์ Cargo.toml ซึ่งแสดงถึงการเป็นแพ็กเกจ นอกจากนี้ยังมีไดเรกทอรี src ที่บรรจุไฟล์ main.rs อยู่ภายใน หากคุณลองเปิดไฟล์ Cargo.toml ในโปรแกรมแก้ไขข้อความ คุณจะสังเกตเห็นว่าไม่มีส่วนใดเลยที่กล่าวถึงไฟล์ src/main.rs นั่นเป็นเพราะ Cargo มีข้อตกลงร่วมกัน (convention) ว่าไฟล์ src/main.rs คือรากของเครต (crate root) สำหรับเครตไบนารีที่มีชื่อเดียวกับชื่อแพ็กเกจ และในทำนองเดียวกัน Cargo ก็รับรู้อยู่แล้วว่า หากภายในไดเรกทอรีของแพ็กเกจมีไฟล์ src/lib.rs อยู่ แพ็กเกจนั้นก็จะมีเครตไลบรารีที่มีชื่อเดียวกับแพ็กเกจ โดยมีไฟล์ src/lib.rs ทำหน้าที่เป็นรากของเครต โดย Cargo จะเป็นผู้ส่งไฟล์รากของเครตเหล่านี้ไปให้ rustc ทำการบิลด์เป็นไลบรารีหรือไบนารีต่อไป
ในตัวอย่างนี้ เรามีแพ็กเกจที่บรรจุเพียงแค่ไฟล์ src/main.rs ซึ่งหมายความว่ามันมีเพียงเครตไบนารีชื่อ my-project ตัวเดียวเท่านั้น แต่หากแพ็กเกจใดมีทั้งไฟล์ src/main.rs และ src/lib.rs แพ็กเกจนั้นก็จะมีเครต 2 ตัว คือเครตไบนารีและเครตไลบรารี ซึ่งทั้งสองจะมีชื่อเดียวกับชื่อแพ็กเกจ นอกจากนี้ แพ็กเกจยังสามารถมีเครตไบนารีได้หลายตัว โดยการนำไฟล์ซอร์สโค้ดไปวางไว้ในไดเรกทอรี src/bin ซึ่งไฟล์แต่ละไฟล์ที่อยู่ในนั้นจะกลายเป็นเครตไบนารีแยกต่างหากแต่ละตัวทันที